Zienswijze bestemmingsplan Centrum Almere Haven
Heeft ter inzage gelegen van 29 november t/m 27 december 2004
Aan de gemeenteraad van Almere
Postbus 200
1300 AE Almere
Almere-Haven, 15 december 2004
Betreft: Zienswijzen ten aanzien van Ontwerp Bestemmingsplan Centrum Almere
Haven
Geachte gemeenteraad,
Bij deze dienen wij onze zienswijzen in ten aanzien van het Ontwerp Bestemmingplan
Centrum Almere Haven.
Deze zienswijzen sluiten aan op onze reactie (d.d. 13-02-2004) op het
voorontwerp bestemmingsplan. Op geen enkele wijze (uitgezonderd correctie
van de beschrijving van de planbegrenzing) is opbouwend gereageerd op
onze reactie op het voorontwerp en de wijze waarop onze opmerkingen zijn
afgedaan is zodanig, dat wij deze opmerkingen, aangepast aan de inmiddels
gewijzigde omstandigheden, opnieuw inbrengen, nu als zienswijzen.
Inleiding:
Dat vergrijzing negatief zou uitwerken op het draagvlak (blz. 5 en 27 Toelichting), is uit de lucht gegrepen. Het tegendeel is eerder waar.
Beleidskader:
Zoals het geval was in het voorontwerp, worden ook nu weer beleidsnota’s
geciteerd, die deels inmiddels achterhaald zijn en vervangen door nieuw
beleid.
Om nu nog de Vierde en de Vijfde Nota aan te halen in relatie tot dit
bestemmingsplan heeft geen zin. De Vijfde Nota is bepaald geen “nieuw
nationaal ruimtelijk beleid” geworden, maar is als basis voor dat
nieuwe nationaal ruimtelijk beleid vervangen door de Nota Ruimte, die
in de toelichting niet wordt genoemd. Het verdient aanbeveling om gaandeweg
de planvorming de toelichtende teksten te actualiseren. Dat geldt ook
voor onze volgende opmerkingen in deze zienswijze.
Het Rijksbeleid ten aanzien van het water, noch de uitwerkingen daarvan op het niveau van het Waterschap, wordt eveneens in het geheel niet genoemd, hoewel het plangebied grenst aan het Gooimeer. Daarbij, in het Centrumgebied is de gracht een structurerend element als geen ander.
Het Stadsplan Almere 2005 had een planhorizon die (de naam zegt het al) tot 2005 reikte. De relevantie van dat plan voor het voorliggende Centrumplan vermogen wij niet in te zien. Nieuwere gemeentelijke beleidsnota’s (ook die welke specifiek op Haven betrekking hebben, met name de Stadsdeelvisie) worden niet genoemd.
In dit hoofdstuk wordt niet de essentie weergegeven van de Ontwikkelingsvisie
Revitalisering Almere Haven. Kernpunt van deze Visie was dat het economisch
draagvlak diende te worden vergroot (de komst van een Hema werd toen al
in het vooruitzicht gesteld) en daartoe diende het inwonertal toe te nemen
van 23.000 naar 25.000. Om dat mogelijk te maken, zouden 1.000 woningen
extra gebouwd moeten worden. In de Ontwikkelingsvisie werden zoeklocaties
aangegeven waar in totaal aanzienlijk meer dan die 1.000 woningen zouden
kunnen worden bijgebouwd (planhorizon 2005). Van die woningbouw is alleen
het project Uithof tot stand gekomen. Ondanks het niet gerealiseerd zijn
van de Ontwikkelingsvisie is het centrum van Haven inmiddels opgebloeid
(op blz. 31 van de Toelichting wordt ingegaan op de resultaten van gemeentelijk
onderzoek naar de detailhandelsstructuur, welke resultaten deze conclusie
bevestigen), zodat de vraag moet worden gesteld of verdere uitvoering
van de actiepunten uit de Ontwikkelingsvisie (met name de bouw van 1.000
woningen) nog wel zou moeten plaatsvinden.
Wij vragen ons af of het valt te verwachten dat, nu Hema en Blokker wellicht
zullen worden gerealiseerd (de bouwvergunningen moeten nog worden aangevraagd),
de aanwezigheid van beide winkels door de gemeente zal worden aangegrepen
als argument om alsnog over te gaan tot de bouw van die 1.000 of nog meer
woningen. Nu het aanbod aan BVO wordt uitgebreid, dient immers de vraag
dienovereenkomstig te worden vergroot en aanvullende woningbouw kan daartoe
door de gemeente als middel gezien worden. Wij hebben altijd gepleit voor
het aanpassen van het winkelaanbod aan de vraag, in plaats van andersom.
Het Ontwikkelingsplan voor de kustzone en de oostelijke rand is nadien gevolgd door een voorontwerp bestemmingsplan. Dat voorontwerp wordt evenwel in deze plantoelichting niet genoemd. Graag worden wij geïnformeerd over de status van dat voorontwerp. Wij hebben dat in onze reactie op het voorontwerp bestemmingsplan Centrum Almere Haven ook al gevraagd, maar op die vraag is niet ingegaan.
Een verwijzing naar het Integraal Ontwikkelingsplan Almere (januari 2004) ontbreekt. De Stadsdeelvisie Almere Haven wordt evenmin genoemd.
Een verwijzing naar en een samenvatting van de Welstandsnota, voor zover
relevant voor het plangebied, ontbreekt evenzeer.
Wij zijn van mening dat aanvulling van het bestemmingsplan met een beeldkwaliteitplan
geboden is. Een beeldkwaliteitplan kan aanzienlijk meer regelen dan de
Welstandsnota. Een beeldkwaliteitplan geeft richtlijnen en aanbevelingen
voor materialisering, kleurgebruik, gevelopbouw, dakhelling en –vorm
van de bebouwing en daarnaast richtlijnen en aanbevelingen voor de inrichting
van de openbare ruimte. Een stedenbouwkundig monument als het centrumgebied
van Haven (en in feite Haven als geheel) verdient het om een beeldkwaliteitplan
te hebben.
De inhoud van het ontwerp bestemmingsplan staat in schril contrast met de geciteerde kernthema’s van het gemeentelijk beleid ten aanzien van het wonen (paragraaf 2.4.2).
- vergroten van de zeggenschap van burgers over hun woonomgeving.
Het regelen van het openbaar domein in de bestemming Verblijfsgebied
ontneemt de burger het recht om bezwaar aan te tekenen in het WRO spoor
tegen een door de gemeente voorgenomen aanpassing binnen dat openbaar
domein, zoals van groen naar verharding.
De Samenspraakregeling geeft de burger geen enkele reële zeggenschap.
- het scheppen van kansen voor mensen in kwetsbare posities.
Welke kansen dit bestemmingplan zou scheppen voor mensen in kwetsbare posities, wordt in het bestemmingsplan niet duidelijk. In de beantwoording van onze desbetreffende reactie stelt de gemeente alleen, dat met bedrijven en bewoners die voor ontwikkelingen moeten wijken een billijke regeling zal worden getroffen. Wij merken op dat de ontwikkelingen op de Bombardonlocatie al jarenlang worden opgehouden door één bedrijf, waarmee de gemeente kennelijk geen billijke regeling kan treffen. Met de bewoners van het gesloopte blok zijn inmiddels regelingen getroffen, waardoor velen van hen ver buiten Haven terecht zijn gekomen.
- het verbeteren van de stedelijke kwaliteit.
Het bestemmingplan maakt het mogelijk dat het dominante bouwvolume van
Blokker en Hema het groengebied ter plaatse van de muziektent zal vervangen.
Dat bouwvolume verdraagt zich niet met de schaal van het centrum van Haven.
Wij hebben voor die plek een fijnmaziger bebouwing voorgesteld, met individueel
afleesbare gevels van beperkte hoogte en afgedekt met kappen.
Het bestemmingplan maakt verdere demping van de Kerkgracht mogelijk.
Beide mogelijke ingrepen kunnen wij niet zien als verbeteringen van de
stedelijke kwaliteit.
- het faciliteren van groene woonwensen.
Groene woonwensen worden niet gefaciliteerd door de bestemming Verblijfsgebied,
die algehele verharding binnen die bestemming mogelijk maakt. In de praktijk
wordt groen omgezet in verharding (parkeerplaatsen, vuilnisopslag etc.),
het omgekeerde is voor zover ons bekend in Almere nog niet voorgekomen.
De Kapverordening zien we met spanning tegemoet. Die verordening wordt
nu al jaren bij elke voorkomende gelegenheid door opeenvolgende wethouders
toegezegd. Mogen wij weten binnen welke termijn de Kapverordening er daadwerkelijk
aankomt?
Bestaande situatie:
Het centrum van Haven is wel degelijk direct met het water van het Gooimeer verbonden en wel vanaf de Kruisstraat via de Meerstraat en Deltastraat en vanaf het Plein en de Kerkstraat via de Sluis, die alle op de Sluiskade uitkomen.
Dat voor de inwoners van Haven weinig mogelijkheden zouden bestaan voor doorstroming naar een koopwoning is niet aangetoond. De laatste jaren zijn vrijwel uitsluitend koopwoningen gerealiseerd (Bijenkorflocatie, De Velden, Uithof, Overgooi) en zijn op substantiële schaal huurwoningen aan de bewoners verkocht.
De parkeergarage aan de Westerdreef is al gesloopt en met de afbraak
van de muziektent is een begin gemaakt. Wordt met “laagbouwwoningen
rondom een binnenhof” de nu gesloopte Meerstraat/Houtstraat bedoeld?
De Marktbrug bestaat niet meer, dit deel van de gracht is al jaren gedempt.
Dat het bestemmingsplan zo is opgezet, dat (door de gemeente) “ongewenste ontwikkelingen worden tegengegaan en gewenste ontwikkelingen worden gestimuleerd” is evident. Elk bestemmingsplan heeft die functie. Een bestemmingsplan schept randvoorwaarden, het plan maakt bepaalde ontwikkelingen mogelijk en andere onmogelijk.
Nieuwe ontwikkelingen:
Hoofdstructuur.
Het plan tot gedeeltelijke (verdere) demping van de gracht wordt niet
genoemd, terwijl die tweede partiële demping diep zal ingrijpen in
de hoofdstructuur van het centrum van Haven.
In het nieuwste plan (voor zover ons bekend) voor het deel van de gracht
bij de kerk is voorzien in een laaggelegen pleinachtige onderbreking van
de gracht, met alleen een pijp (niet zichtbaar) die de grachtdelen aan
weerszijden met elkaar verbindt.
Centrum Zuid
Dat de voorgestelde ruimtelijke structuur van Centrum Zuid aan zou sluiten
bij de bestaande structuur van Haven (blz. 46 Toelichting) is onjuist.
Ter plaatse wordt een te dominant bouwvolume (Blokker, Hema) voorgesteld,
er komt geen aantrekkelijke wand langs de nu nog onbebouwde westzijde
van de Kruisstraat (richting haven) tot stand en de singel is te ruim
bemeten in relatie tot het bestaande in dit deel van Haven. Losse elementen
in het groen horen in een binnenstedelijk gebied als dit niet thuis.
Het is jammer dat een aantrekkelijk groenelement als het pleintje met
muziektent wordt opgeofferd voor dergelijke grootschalige elementen als
Blokker/Hema.
Conclusies ten aanzien van het bestemmingsplan:
1. Ontwikkelingen in het deelgebied Centrum Zuid
Wij verzoeken u om geen medewerking te willen verlenen aan vestiging
van twee grootschalige winkelvestigingen (samen één dominant
bouwvolume) ter plaatse van het groene pleintje met muziektent.
Ten eerste past het voorgestane bouwvolume niet in de schaal van dit gebied.
Ten tweede is vestiging van deze aanvullende winkels in de Ontwikkelingsvisie
gekoppeld aan draagvlakvergroting door extra woningbouw. Deze winkelvestiging
zal kunnen worden gebruikt als motivatie voor die woningbouw. Dat die
woningbouw, na realisatie, zal bijdragen aan de beoogde draagvlakvergroting
staat overigens nog te bezien. De nieuwe woningbouw wordt in de Ontwikkelingsvisie
grotendeels gesitueerd op forse afstanden van het centrum. Uit door onze
vereniging ingesteld onderzoek in De Velden is gebleken, dat de bewoners
sterker op andere winkelcentra zijn georiënteerd dan op het centrum
van Haven. Ook zal het eventueel effect op het draagvlak vooral een korte
termijn effect zijn, omdat de schaalvergroting nu eenmaal voortschrijdt
en voor een bepaald BVO een in omvang steeds toenemend draagvlak nodig
zal zijn.
In de huidige situatie “kennen zowel de winkels voor dagelijkse als
niet-dagelijkse goederen een normale vloerproductiviteit” (blz. 31
Toelichting). Dat betekent dat momenteel aanbod en vraag naar winkelvloeroppervlak
met elkaar in evenwicht zijn. Toevoeging van Blokker en Hema kan dat evenwicht
alleen maar verstoren; de vraag naar winkelvloeroppervlak zal in de pas
moeten gaan lopen met het dan toegenomen aanbod en dat kan alleen door
extra woningbouw -hoewel het draagvlakversterkend effect daarvan slechts
op de korte termijn aanwezig zal zijn- of door het onttrekken van winkelbestemming
aan andere locaties.
Onze vereniging heeft steeds gepleit voor woningbouw in het centrum, zoals in leegstaande kantoren en bovenop parkeergarages, en op het faciliteren van vestiging van kleinschalige en qua branchering op de sfeer van Haven voortbouwende (winkel)voorzieningen in het centrum. Geen confectiewinkels als weer een Blokker en een Hema, maar speciaalzaken die typisch kunnen zijn voor Haven. In de Ontwikkelingsvisie Revitalisering wordt het gemis aan dergelijke zaken al gesignaleerd.
Wij verzoeken u voorts om niet mee te werken aan de voorgestelde wijze
van herstructurering van het gebied waar eertijds het blok Meerstraat/Houtstraat
en de school Bombardon stonden. De voorgestelde parkeersingel is te ruim
en brengt het geparkeerd blik tot in het hart van Haven. Het aanleggen
van zo een parkeervlakte op een dergelijke locatie staat bovendien haaks
op het gemeentelijk parkeerbeleid, zoals dat bijvoorbeeld wordt vormgegeven
in Buiten, waar parkeergarages zijn gepland ter vervanging van parkeerterreinen
op maaiveld.
Voor het gebied Centrum Zuid zijn in het verleden tal van andere, betere
plannen gepresenteerd, door de toenmalige bewoners, door het CDA en door
onze vereniging. Deze plannen, die onderling overeenkomst vertoonden,
zijn door de gemeente nooit serieus benaderd. Maar dat kan nu natuurlijk
alsnog, bij de behandeling van dit bestemmingsplan. Het is wel de laatste
kans!
2. Toekomst Kerkgracht
Ter hoogte van de kerk is in het bestemmingsplan de gracht voorzien van
de bestemming Verblijfsgebied. In de plantoelichting is dat niet gemotiveerd.
Ter plaatse kan de gracht derhalve gedempt worden, de bestemmingsregeling
laat dat toe. Het aan de omwonenden gepresenteerde gemeentelijk plan voor
de Kerkgracht laat inderdaad voor de kerk een pleinruimte ter plaatse
van de bestaande gracht zien (de bestaande Kerkbrug verdwijnt in dat plan).
Een onzichtbare pijp moet de waterverbinding gaan zekerstellen. Het is
zeer de vraag of dat voldoende is. Het Waterschap heeft aangegeven dat
de waterkwaliteit in de gracht aandacht behoeft en dat derhalve doorstroming
hier belangrijk is (blz. 37 Toelichting).
Wij protesteren tegen deze voorgenomen gedeeltelijke (verdere) demping
van de gracht en verzoeken de gemeenteraad om daaraan geen medewerking
te verlenen.
Wij hebben een plan aangereikt waarin de bereikbaarheid van de kerk verbeterd wordt en waarin toch de gracht niet deels hoeft te worden gedempt. Maar ook in de huidige situatie kan de grachtzijde van de kerk per auto worden bereikt, zodat reeds nu de trouw- en rouwstoeten naar de kerkingang aan de gracht zouden kunnen rijden en waardoor reeds nu de hoofdingang van de kerk zou kunnen worden verplaatst naar de grachtzijde.
De bruggen over de Kerk- en Marktgracht zijn alle opgenomen binnen de
bestemming Verblijfsgebied en niet in die van Water. Dat houdt in dat
ter plaatse van de bruggen het water geheel kan verdwijnen en worden vervangen
door een dam c.q. pleinruimte. Het ware beter om de bruggen te regelen
als oeververbinding binnen de bestemming Water.
3. Bestemming Verblijfsgebied
De openbare ruimte is, inclusief de bruggen over de gracht, bestemd als Verblijfsgebied. Al het binnen die bestemming aanwezige groen en water kan zonder meer in verharding worden omgezet. De burger heeft in het WRO spoor geen mogelijkheden om daar tegen te protesteren. Wij achten dat in strijd met de rechtszekerheid.
Wij verzoeken u om de bestaande groen- en waterelementen, voor zover in dit ontwerp bestemmingsplan ondergebracht binnen de bestemming Verblijfsgebied, te bestemmen conform de bestaande situatie, dus als Groenvoorzeiningen en Water.
4. Onduidelijkheid plankaart
In het plandeel Kerkstraat komen vier bouwvlakken voor met binnen de
bestemming Gemengde Doeleinden de aanduiding “af”. In het renvooi
wordt die aanduiding niet verklaard. In de betreffende voorschriften wordt
er evenmin naar verwezen.
Wij geven u in overweging om deze aanduiding in de betreffende bouwvlakken
te schrappen.
Hoogachtend,
C. Hoekendijk-Wesselman, secretaris G.J.M. Slokkers, bestuurslid
naar boven